Τέλος στις επ’ αόριστον δεσμεύσεις τραπεζικών λογαριασμών από την Εφορία – Τι έκρινε το ΣτΕ Μια ιδιαίτερα σημαντική απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας βάζει όρια στη δυνατότητα της φορολογικής διοίκησης να διατηρεί για μεγάλο χρονικό διάστημα δεσμευμένους τραπεζικούς λογαριασμούς και άλλα περιουσιακά στοιχεία φορολογουμένων.

Με την απόφαση ΣτΕ 553/2026, το Β΄ Τμήμα του Δικαστηρίου ξεκαθαρίζει ότι τα διασφαλιστικά μέτρα που επιβάλλονται από τη φορολογική διοίκηση δεν μπορούν να παραμένουν σε ισχύ επ’ αόριστον. Μετά την πάροδο πέντε ετών από την έκδοση της καταλογιστικής πράξης, η φορολογική διοίκηση έχει υποχρέωση να προχωρήσει στην άρση τους. Τι είναι τα διασφαλιστικά μέτρα; Πρόκειται για μέτρα που λαμβάνει η φορολογική διοίκηση σε περιπτώσεις σοβαρών φορολογικών παραβάσεων, με σκοπό να προστατεύσει την απαίτηση του Δημοσίου και να εξασφαλίσει ότι θα μπορέσει να εισπράξει τους φόρους που οφείλονται.

Στα μέτρα αυτά μπορεί να περιλαμβάνονται, ανάλογα με την περίπτωση, δεσμεύσεις τραπεζικών λογαριασμών και θυρίδων, καθώς και περιορισμοί στη διάθεση ή μεταβίβαση περιουσιακών στοιχείων. Η λογική τους είναι απλή: το Δημόσιο, όταν διαπιστώνει σοβαρή φορολογική παράβαση, μπορεί να λάβει μέτρα ώστε ο φορολογούμενος να μην προλάβει να μεταφέρει ή να αποκρύψει περιουσιακά στοιχεία πριν ολοκληρωθεί η διαδικασία καταλογισμού και είσπραξης. Όμως, όπως ξεκαθαρίζει πλέον το ΣτΕ, αυτό δεν σημαίνει ότι τα μέτρα μπορούν να διατηρούνται χωρίς χρονικό όριο.

Τι συμβαίνει μετά την πενταετία;

Το κρίσιμο σημείο της απόφασης είναι ότι, όταν συμπληρωθούν πέντε χρόνια από την έκδοση της καταλογιστικής πράξης, η φορολογική διοίκηση δεν μπορεί να αφήνει τα μέτρα ενεργά επ’ αόριστον. Αντίθετα, οφείλει να προχωρήσει αυτεπαγγέλτως, δηλαδή χωρίς να περιμένει κάποια ενέργεια από τον φορολογούμενο, στην άρση των διασφαλιστικών μέτρων.

Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία για όσους έχουν παλιές δεσμεύσεις στους τραπεζικούς τους λογαριασμούς ή περιορισμούς στην περιουσία τους. Δεν χρειάζεται αίτηση του φορολογουμένου Ένα από τα σημαντικότερα σημεία της απόφασης είναι ότι ο φορολογούμενος δεν υποχρεούται να υποβάλει αίτηση για να ενεργοποιήσει την άρση των μέτρων. Η υποχρέωση είναι της ίδιας της φορολογικής διοίκησης.

Επομένως, όταν συμπληρωθεί η προβλεπόμενη πενταετία, η Διοίκηση οφείλει να κινηθεί από μόνη της και να ολοκληρώσει τις απαραίτητες ενέργειες για την άρση των περιορισμών. Δεν αρκεί, δηλαδή, να θεωρείται θεωρητικά ότι το μέτρο έχει πλέον λήξει. Η φορολογική αρχή πρέπει να προβεί στις απαιτούμενες διοικητικές ενέργειες ώστε η άρση να εφαρμοστεί και στην πράξη. Υποχρέωση ενημέρωσης των τραπεζών Η υποχρέωση της φορολογικής διοίκησης δεν σταματά στην έκδοση της πράξης άρσης.

Πρέπει επίσης να ενημερωθούν άμεσα τα πιστωτικά ιδρύματα και οι λοιπές αρμόδιες υπηρεσίες, ώστε να σταματήσει στην πράξη η ισχύς των περιορισμών. Με απλά λόγια, δεν είναι αρκετό να υπάρχει μια διοικητική απόφαση σε κάποιο αρχείο της φορολογικής υπηρεσίας. Η άρση πρέπει να φτάσει και στην τράπεζα ή στον αρμόδιο φορέα που εφαρμόζει τη δέσμευση, ώστε ο φορολογούμενος να μπορεί πραγματικά να χρησιμοποιήσει την περιουσία του.

Γιατί είναι σημαντική η απόφαση;

Η απόφαση του ΣτΕ προστατεύει δύο βασικές αρχές του κράτους δικαίου: την ασφάλεια δικαίου και την αρχή της αναλογικότητας. Ο πολίτης πρέπει να γνωρίζει ότι ένα μέτρο που περιορίζει την περιουσία του δεν μπορεί να διατηρείται χωρίς χρονικό όριο. Παράλληλα, ακόμη και όταν το Δημόσιο έχει δικαιολογημένο σκοπό να προστατεύσει τις φορολογικές του απαιτήσεις, ο περιορισμός της περιουσίας του πολίτη πρέπει να παραμένει μόνο για όσο χρονικό διάστημα είναι αναγκαίος. Το Δημόσιο, επομένως, έχει δικαίωμα να προστατεύει τις απαιτήσεις του, όχι όμως να αφήνει έναν φορολογούμενο σε καθεστώς διαρκούς περιουσιακού περιορισμού χωρίς να τηρεί το χρονικό όριο που προβλέπει ο νόμος.

Τι σημαίνει πρακτικά για τον φορολογούμενο;

Η απόφαση έχει ιδιαίτερη πρακτική αξία για όσους διαπιστώνουν ότι εξακολουθούν να υπάρχουν παλιές δεσμεύσεις σε τραπεζικούς λογαριασμούς ή άλλοι περιορισμοί στην περιουσία τους.

Εάν πρόκειται για διασφαλιστικό μέτρο που υπάγεται στο συγκεκριμένο καθεστώς και έχει συμπληρωθεί η προβλεπόμενη πενταετία από την καταλογιστική πράξη, η φορολογική διοίκηση δεν μπορεί να περιμένει από τον πολίτη να ζητήσει την άρση. Οφείλει να ενεργήσει αυτεπαγγέλτως και να ενημερώσει τις αρμόδιες υπηρεσίες και τα πιστωτικά ιδρύματα.

Αυτό σημαίνει ότι οι φορολογούμενοι που έχουν παλιές δεσμεύσεις καλό είναι να ελέγξουν πότε εκδόθηκε η καταλογιστική πράξη, ποιο ακριβώς μέτρο έχει επιβληθεί και αν έχει ήδη συμπληρωθεί η πενταετία.

Μια σημαντική υπενθύμιση προς τη φορολογική διοίκηση Η ΣτΕ 553/2026 στέλνει ένα σαφές μήνυμα: η προστασία των συμφερόντων του Δημοσίου δεν μπορεί να λειτουργεί έξω από τα όρια του νόμου. Τα διασφαλιστικά μέτρα είναι ένα σημαντικό εργαλείο για την καταπολέμηση της φοροδιαφυγής και την προστασία των δημοσίων εσόδων. Δεν αποτελούν όμως δικαίωμα της Διοίκησης να περιορίζει την περιουσία του πολίτη χωρίς χρονικό τέλος.

Μετά την παρέλευση της νόμιμης πενταετίας, η φορολογική διοίκηση έχει υποχρέωση και όχι απλώς δυνατότητα να προχωρήσει στην άρση των μέτρων και να ενημερώσει χωρίς καθυστέρηση τους φορείς που τα εφαρμόζουν. Η απόφαση αποτελεί, επομένως, μια σημαντική υπενθύμιση ότι ούτε η φορολογική εξουσία είναι απεριόριστη ούτε τα περιουσιακά δικαιώματα του πολίτη μπορούν να περιορίζονται επ’ αόριστον.

*Ζαφειρώ Χατζοπούλου Δικηγόρος Καβάλας

Πάροδος Νέας Οδού 8 Ελευθερούπολη Π.Ε.Καβάλας

Τηλ.25921 10187, κιν.6993545623