Μια άγνωστη Ιστορία για την περιοχή ανατολικά της Καβάλας.

Γράφουν: Πασχάλης Παλαβούζης – Καπλάνης Ιωσηφίδης

21-28 Αυγούστου 1916

Το  χωριό Τσιρπιντί (Ακόντισμα) βομβαρδίζεται και σβήνει από το χάρτη

110 χρόνια (1916-2026) από την καταστροφή του Οικισμού Ακόντισμα.
Στη δίνη του πρώτου παγκοσμίου πολέμου σπουδαία στρατιωτικά γεγονότα συνέβησαν στην Ανατολική Μακεδονία και Θράκη και ειδικά στην περιοχή ανατολικά της Καβάλας. Ο κόσμος δεν γνωρίζει ότι η περιοχή αυτή μετατράπηκε σε σκακιέρα όπου έπαιζαν οι Γερμανοβούλγαροι και οι Αγγλογάλλοι , επί Ελληνικού και τυπικά ουδέτερου εδάφους ..Εδώ  τότε παραβιάστηκε απροκάλυπτα η Eθνική Κυριαρχία της Ελλάδος. Ήταν ο Εθνικός διχασμός η αιτία. Οι μεν Βασιλόφρονες ήθελαν την φιλία των Γερμανών, οι δε Βενιζελικοί την φιλία των Αγγλογάλλων.

Επίκεντρο των πολεμικών γεγονότων ήταν το Τσιφλικοχώρι Τσιρπιντί (σήμερα Ακόντισμα),στα βόρεια του οποίου οι Γερμανοβούλγαροι είχαν διανοίξει στοές μέσα στο λόφο του Ακοντίσματος και εγκατέστησαν τεράστια για την εποχή πυροβόλα με κατεύθυνση την θάλασσα μπροστά και το άνοιγμα -πέρασμα ανάμεσα στη Θάσο και τον Άθω, φοβούμενοι την είσοδο των Αγγλογαλλικών δυνάμεων στον κόλπο της Καβάλας.

Εδώ οι Βούλγαροι είχαν εγκαταστήσει εκτός του βαρέως πυροβολικού και μονάδα ιππικού. Από τις αρχές του 1916 οι Γερμανοί και οι Βούλγαροι που είχαν εγκαταστήσει μοίρα αεροπλάνων και έφτιαξαν αεροδρόμιο νοτιοδυτικά της πόλης της Κομοτηνής, πετούσαν πάνω από τις Ελληνικές οχυρώσεις και συγκεντρώσεις στρατευμάτων (στο Τσιρπιντί,στη Χρυσούπολη και τον Παράδεισο) και κατέγραφαν φωτογραφικά και λεπτομερώς τις θέσεις.

Την Πέμπτη 30 Μαρτίου 1916, κοντά στο μεσημέρι,το αεροσκάφος με παρατηρητή τον Υπολοχαγό Schrader πέταξε πάνω από το Τσιρπιντί (Ακόντισμα) και φωτογράφησε την εκεί οχύρωση.

Η στρατιωτική κινητικότητα ανησύχησε τις συμμαχικές δυνάμεις που έδρευαν γύρω από τη Θεσσαλονίκη και έτσι ο Γάλλος στρατηγός Sarrail  ζήτησε στις 2 Ιουνίου από τον Άγγλο Αντιναύαρχο de Robeck τον αποκλεισμό των ακτών της Ανατολικής Μακεδονίας, κήρυξε τη Θεσσαλονίκη σε κατάσταση πολιορκίας και ταυτόχρονα διέταξε την κατάληψη της Θάσου.

Στη Θάσο οι Αγγλογάλλοι είχαν, ήδη από την 31 Μαΐου του 1916, δημιουργήσει αεροδρόμιο στη σκάλα Καζαβιτίου με σκοπό την  παρενόχληση -πλευροκόπηση των Βουλγαρικών στρατευμάτων που έδρευαν στη δυτική Θράκη. Η κατάληψη της Θάσου πραγματοποιήθηκε την 8 Ιουνίου 1916 και συνέπεσε με την έναρξη του Ναυτικού αποκλεισμού.
Ξημερώματα Παρασκευής 18 Αυγούστου 1916  πολυάριθμες Βουλγαρικές δυνάμεις προέλασαν ανενόχλητες στα εδάφη της Ανατολικής Μακεδονίας.

Πανικός και χάος επικράτησε σε ολόκληρη την περιοχή τις κρίσιμες εκείνες ώρες.
Ο Άγγλος αντιναύαρχος Cecil Thursby έδωσε διαταγή με την οποία ζητούσε από τους αεροπόρους της Θάσου να βομβαρδίσουν και να προσπαθήσουν να αποκόψουν για τα Βουλγαρικά στρατεύματα τη χρήση της οδού από το Ατζίσου-αγρόκτημα (Τσιφλίκι) Τσιρπιντί (Ακόντισμα)-Καβάλα) .Το απόγευμα της ίδιας ημέρας είχε ήδη αποκαλυφθεί η πλήρης εικόνα της Γερμανοβουλγαρικής προέλασης. 

Κινούνταν ταυτόχρονα πάνω σε πέντε άξονες με σκοπό να περικυκλώσουν τις πόλεις Καβάλα και Δράμα και να διακόψουν την επικοινωνία μεταξύ των κύριων Ελληνικών μονάδων.

Το ίδιο εκείνο βράδυ έγινε γνωστό ότι οι βομβαρδισμοί της Α. μοίρας Θάσου κοντά στο Τσιρπιντί, δυστυχώς είχαν πλήξει Ελληνικές μονάδες Ιππικού και μεταφορών που υποχωρούσαν προς την Καβάλα. Το γεγονός αυτό είναι δηλωτικό του χάους και της σύγχυσης που επικρατούσε στις οδούς και τα χωριά της Ανατολικής Μακεδονίας

.Δραματική είναι η αφήγηση ενός Έλληνα δεκανέα ,του Βολιώτη Νικολάου Μαργαριτούλη,  που έτυχε να υπηρετεί εδώ

…… εγκαταλείπουμε τη Χρυσούπολη άρον άρον και κατά τις 5 το απόγευμα πλησιάζουμε στο Τσαρμπαντί (Ακόντισμα).Αγγλογαλλικά αεροπλάνα πετούν από πάνω μας .Ακούγονται εκρήξεις βομβών, κανονιοβολισμοί προς το μέρος των οχυρών. Καλυπτόμενος σε μια πυκνή δεντροστοιχία προχωρώ προς τα Χάνια (του Ακοντίσματος). Αίφνης ακούγεται άλλη έκρηξης βομβών και σε απόσταση όχι μεγαλύτερη των 100 μέτρων. Καπνός και σκόνη κάλυψε την περιοχή.Τώρα πλέον εχθροί μας έγιναν οι Αγγλογάλλοι. Αυτοί μας χτυπούν.Ολος ο κόσμος που βρίσκεται στον απέραντο αυτό δρόμο, σκορπάει μέσα στα άσπαρτα χωράφια για να γλιτώσει από το πυρακτωμένο σίδερο. Ατιμία-προδοσία. Τα θύματα τους ,άοπλα, ανυπεράσπιστα αθώα πλασματάκια, παιδιά .Μετ ολίγον προς Ανατολάς νέα έκρηξη βόμβας. Η βόμβα έπεσε εις το Τσαρμπαντή (Ακόντισμα) στον 2ο λόχο μας που μόλις είχε φτάσει οργανώνων άμυναν προς παρεμπόδιση της προέλασης των Βουλγάρων.

Συνεχίσαμε την πορεία μας προς την Καβάλα, φτάσαμε στο μικρό Γεφυράκι του Τσιρπιντί (Ακόντισμα).Εδώ εξετυλίχθη ένα φοβερό και αξέχαστο δράμα. Οι βόμβες που είχαν πέσει ήταν δέσμη. Έπεσαν επάνω σε μια σούστα,επί της οποίας επέβαινε ολόκληρος οικογένεια εκ Σαρή σαμπάν, αποτελούμενη από δύο γυναίκες, του  συζύγου της μίας, ονόματι Γεράση, ένα αγοράκι 13 περίπου ετών και 3 κοριτσάκια. Εκ των βομβών εφονεύθη ο Απόστολος Γεράσης, η σύζυγος του αδελφού του, το αγοράκι και στην αγκαλιά της φονευθείσης γυναικός, βρέφος 2 περίπου ετών. Ετραυματίσθη εις την κεφαλήν η σύζυγος του φονευθέντος Γεράση και απεκόπη τελείως το αριστερό χέρι του μικρού κοριτσιού 4 ετών με το όνομα Ελένη.Αυτά ομως δεν ήταν αρκετά. Στις 22 Αυγούστου η Αγγλική Κανονιοφόρος Μ28 βομβάρδισε πάλι το Τσιρπιντί (Ακόντισμα),με τη  συνδρομή αεροπλάνου παρατήρησης.

Έτσι μέχρι και τις 28 Αυγούστου 1916 ,βομβαρδιζόταν τα κτίρια της φάρμας (χωριό ενός τσιφλικά) Τσιρπιντί,7 μίλια ανατολικά της Καβάλας, στο δρόμο Καβάλας-Ξάνθης, μέχρι τον τελικό αφανισμό του χωριού από το χάρτη.

Οι ίδιες σκηνές επαναλαμβάνονταν πολλές φορές μέχρι τη λήξη του πολέμου και την υπογραφή της συνθήκης ειρήνης με τη Βουλγαρία (30 Σεπτεμβρίου 1918).Με κάθε αφορμή οι Άγγλοι βομβάρδιζαν με πλοία και αεροπλάνα στόχους στην ακτογραμμή των νομών Καβάλας και Ξάνθης, συμπεριλαμβανομένου του χωριού Τσιρπιντί (Ακόντισμα).

Η περιοχή έχει υποστεί μεγάλες καταστροφές κάτι που αναφέρεται  και στο συμβόλαιο δωρεάς προς το Ελληνικό Δημόσιο του χωριού και του κτήματος Τσιρπιντί τον Μάρτιο του 1924, από τους ιδιοκτήτες του χωριού και Τσιφλικού Τσιρπιντί,  Εθνικούς Ευεργέτες Αδελφούς Κωνσταντίνο και Αναστάσιο Σισμανόγλου, υιούς  του Ιωάννη Σισμάνογλου.

Το συμβόλαιο δωρεάς περιγράφει αναλυτικά, ένα προς ένα, τα παραχωρούμενα ακίνητα του οικισμού, περιγράφοντας και της χρήσεις τους (Χάνι, έπαυλης, οικία, στάβλος, φούρνος, αχυρώνας κ.λ.π) και συμπληρώνει  στο τέλος της περιγραφής: Εάν υπάρχουν και σώζονται μετά του γενομένου βομβαρδισμού υπό των Βουλγάρων.

Όλα τα στοιχεία και οι σχετικές αναφορές, οδηγούν στο ότι οι καταστροφές αυτές έγιναν, ως φαίνεται, όχι από τους Βούλγαρους κατακτητές, αλλά από τους Άγγλους που θεωρούσαν την περιοχή εχθρική.

Αυτή είναι περιληπτικά η ιστορία της καταστροφής του οικισμού μαζί με το Χάνι του Τσιρπιντί (Ακόντισμα).

Το 1924 προκειμένου  να χτισθεί ο Προσφυγικός οικισμός της Νέας  Καρβάλης, εργολάβος δημιούργησε νταμάρι εξόρυξης πέτρας στην άκρη του ερειπωμένου οικισμού Τσιρπιντί και μαζί με τη εξορυσσόμενη ποσότητα, ωφελήθηκε μαζεύοντας και επιφανειακές πέτρες από τον βομβαρδισμένο και κατεστραμμένο οικισμό Τσιρπιντί (Ακόντισμα).

Το 1983 η Στέγη Πολιτισμού αποκατάστησε περιβαλλοντολογικά το νταμάρι φτιάχνοντας το θέατρο του Ακοντίσματος και στη συνέχεια και αφού ολόκληρη η έκταση του ερειπιώνα του οικισμού περιήλθε στην ιδιοκτησία της, προχώρησε, το 1996, στην περιπετειώδη αναστήλωση και επαναφορά στην Ιστορική επιφάνεια μεγάλου μέρους του οικισμού Τσιρπιντί, ακολουθώντας τα χνάρια και τα υπολείμματα του τσιφλικοχωριού, αλλά και την λεπτομερή περιγραφή των κτιρίων στο συμβόλαιο δωρεάς του χωριού και του τσιφλικιού Τσιρπιντί.

Οι τελευταίοι ,γόνοι του Πόντου και της Καππαδοκίας, πετράδες μάστορες της περιοχής Λεύκης και Νέας Καρβάλης, Νίκος  Κουλακίδης, Γιάννης Πασχαλίδης, Πέτρος Παπαδόπουλος, Βασίλ Χατσίκωφ, Σταύρος Αλεξανδρίδης, Σαράντης Τσαλικίδης, Χρήστος Κοτσάμπασης καθώς και πλειάδα βοηθών ,ανέλαβαν και έφεραν εις πέρας το δύσκολο αυτό έργο.

Από το 1998 λειτουργεί  εδώ, ως χώρος ιστορίας και πολιτισμού, ο σημερινός παραδοσιακός οικισμός Ακόντισμα. Στο λόφο του Ακοντίσματος, σε τρείς  θέσεις, λειτούργησαν και λειτουργούν μέχρι σήμερα για πάνω από 2000 χρόνια, σταθμός της αρχαίας Εγνατίας οδού επάνω στο αρχαίο  κάστρο, Οθωμανικό Χάνι  στον οικισμό Τσιρπιντί και σήμερα ο ξενώνας του νέου Ακοντίσματος.

 Παραμένουν πολλά ακόμη να γίνουν. Εκτός  από τον χαρακτηρισμό ως αρχαιολογικού χώρου, όπως υφίσταται, όλος ο λόφος ανατολικά της Νέας Καρβάλης, αφενός μεν προτείνουμε να αναγνωρισθεί ως αρχαιολογικό, Ιστορικό και πολιτιστικό πάρκο (προκειμένου να αξιοποιηθούν ως διαδρομή της ιστορίας των Βαλκανικών πολέμων οι καταπληκτικές σε μέγεθος υπόγειες στοές (η σπηλιά του Αη Βασίλη), οι θέσεις των τεράστιων πυροβόλων και οι εντυπωσιακές για την εποχή τους (πρώτος παγκόσμιος πόλεμος) στρατιωτικές εγκαταστάσεις  μεταξύ του νέου και του αρχαίου Ακοντίσματος και αφετέρου να συνεχισθούν και ολοκληρωθούν οι ανασκαφές στον χώρο των αρχαίων εγκαταστάσεων του οικισμού και του γνωστού σταθμού της Ρωμαϊκής Εγνατίας Οδού μέσα στο Κάστρο του Ακοντίσματος, προκειμένου ο λόφος, ως ενιαίο πάρκο,  να γίνει επισκέψιμος, να αποτελέσει πόλο έλξης και να ολοκληρώσει, την ενδιαφέρουσα και ελκυστική  ιστορική διαδρομή στα ανατολικά όρια της Καβάλας για τους ενδιαφερόμενους επισκέπτες και τουρίστες.

Θερμές Ευχαριστίες στον Εκπαιδευτικό, Ερευνητή Αεροπορικής και Στρατιωτικής Ιστορίας κύριο Πασχάλη Παλαβούζη, για την παραχώρηση πλούσιου Ιστορικού Υλικού που έχει στην κατοχή του. Μαζί με το υλικό που υπάρχει στο Ιστορικό Αρχείο της Στέγης Πολιτισμού Νέας Καρβάλης και του Κέντρου Καππαδοκικών Μελετών «Η Ναζιανζός» , συμπεριληφθεί στον Τόμο Ακόντισμα (από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα) που ετοιμαζόμαστε να εκδώσουμε σε συνεργασία με την Εφορία αρχαιοτήτων Καβάλας.

Από την Γραμματεία Τύπου

Κέντρου Καππαδοκικών Μελετών