Η είδηση για την επιστροφή κειμηλίων της Παναγίας Εικοσιφοίνισσας από τη Βουλγαρία συνδέεται με έναν αγώνα στον οποίο είχε αφιερώσει μεγάλες δυνάμεις ο μακαριστός Μητροπολίτης Δράμας Παύλος. Ο Πόντιος ιεράρχης επέμεινε επί χρόνια στη διεκδίκηση των εκκλησιαστικών θησαυρών που είχαν λεηλατηθεί το 1917, κρατώντας την υπόθεση στο επίκεντρο των παρεμβάσεών του.

Ελλάδα και Βουλγαρία προχωρούν σε συμφωνία για την επιστροφή 48 κειμηλίων από τη Σόφια. Προέρχονται από τη Μονή Εικοσιφοίνισσας, τη Μονή Τιμίου Προδρόμου Σερρών και τη Μητρόπολη Σερρών και Νιγρίτης.

Από την ελληνική πλευρά θα παραδοθούν στη Βουλγαρία τα οστά που έχουν ταυτοποιηθεί ως ανήκοντα στον Τσάρο Σαμουήλ, μαζί με άλλο ανθρωπολογικό υλικό από τις τέσσερις σαρκοφάγους της Βασιλικής του Αγίου Αχιλλείου στην Πρέσπα.

Στη Δράμα, η επιστροφή των κωδίκων και των κειμηλίων της Εικοσιφοίνισσας αποτέλεσε βασική μέριμνά του. Η προσπάθειά του αφορούσε και θησαυρούς που, μετά τη λεηλασία, είχαν διασκορπιστεί πέρα από τη Βουλγαρία.

Χαρακτηριστικό αποτέλεσμα υπήρξε το 2016 η επιστροφή χειρόγραφου κώδικα από τη Λουθηρανική Θεολογική Σχολή του Σικάγου. Η συγκεκριμένη επιστροφή αποτελεί ξεχωριστή υπόθεση από τη σημερινή ελληνοβουλγαρική συμφωνία, αλλά δείχνει τη διάρκεια και το εύρος της διεκδίκησης που υπηρέτησε.

Η επιστροφή των 48 κειμηλίων δίνει σήμερα νέο περιεχόμενο σε εκείνον τον αγώνα. Αποτελεί μια ουσιαστική δικαίωση του αιτήματος που ο μακαριστός Παύλος υπερασπίστηκε, χωρίς να σημαίνει ότι έχουν επιστρέψει όλοι οι θησαυροί που απομακρύνθηκαν από την Εικοσιφοίνισσα.

Οι διαπραγματεύσεις θα συνεχιστούν για επιπλέον αντικείμενα που δεν περιλαμβάνονται στην παρούσα συμφωνία. Για την Εικοσιφοίνισσα, η επιστροφή αυτή είναι ένα σημαντικό βήμα επανένωσης με την ιστορική της περιουσία.

Τα σχετικά πρωτόκολλα προγραμματίζεται να υπογραφούν στις 3 Οκτωβρίου, στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού Θεσσαλονίκης. Εκεί θα εκτεθούν τα κειμήλια έως τις 5 Νοεμβρίου 2026, πριν παραδοθούν στις μονές και στη Μητρόπολη από τις οποίες προέρχονται.