Τενάγη Φιλίππων: Η ώρα της ευθύνης, 

της συνεννόησης, αλλά και των λύσεων

Του Μακάριου Β. Λαζαρίδη

Βουλευτή Π.Ε. Καβάλας Νέας Δημοκρατίας –

τέως Υφυπουργού Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων

Τα Τενάγη των Φιλίππων αποτελούν έναν μοναδικό φυσικό και παραγωγικό χώρο για την περιοχή της Καβάλας και συνολικά για την Βόρεια Ελλάδα. Πρόκειται για έναν από τους σημαντικότερους τυρφώνες της Ευρώπης, έναν τόπο που επί δεκαετίες στηρίζει την αγροτική παραγωγή, την τοπική οικονομία και την κοινωνική συνοχή.

Σήμερα, σχεδόν 90 χρόνια μετά την αποστράγγιση του υγροτόπου, βρισκόμαστε αντιμέτωποι με μια δύσκολη και σκληρή πραγματικότητα. Οι ανθρώπινες παρεμβάσεις, η έλλειψη μακροχρόνιου σχεδιασμού και η συσσώρευση προβλημάτων που για χρόνια δεν αντιμετωπίστηκαν ολοκληρωμένα, έχουν οδηγήσει τα Τενάγη σε ένα οριακό σημείο.

Ο κίνδυνος είναι πλέον ορατός: μεγάλες εκτάσεις να καταστούν τα επόμενα χρόνια μόνιμα πλημμυρισμένες και ακατάλληλες για γεωργική χρήση. Το βασικό πρόβλημα, όπως επισημαίνουν οι ειδικοί, είναι κυρίως στραγγιστικό και δευτερευόντως αρδευτικό. Οι έντονες πλημμύρες, αλλά και οι περίοδοι ξηρασίας, δημιουργούν συνθήκες που απειλούν την παραγωγικότητα του τυρφώνα.

Η συζήτηση που ανοίγει σήμερα δεν μπορεί να γίνει με όρους πρόχειρων συμπερασμάτων ή αποσπασματικών παρεμβάσεων. Απαιτεί σοβαρότητα, επιστημονική τεκμηρίωση και κυρίως συνεργασία όλων των εμπλεκομένων Περιφερειών, Δήμων και φορέων.

Πρώτο και απαραίτητο βήμα είναι η επικαιροποίηση των μελετών που αφορούν την περιοχή, καθώς οι τελευταίες ολοκληρωμένες παρεμβάσεις χρονολογούνται από το 2001. Εδαφολογικές, εδαφουδρολογικές και υψομετρικές αποτυπώσεις είναι αναγκαίες ώστε να υπάρχει σαφής εικόνα της σημερινής κατάστασης.

Παράλληλα, απαιτείται θεσμική συνεργασία με πανεπιστημιακά και ερευνητικά ιδρύματα, όπως το Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης, το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, το Διεθνές Πανεπιστήμιο Ελλάδος, τον ΕΛΓΟ ΔΗΜΗΤΡΑ, το ΓΕΩΤΕΕ Ανατολικής Μακεδονίας, το ΤΕΕ, ώστε κάθε πρόταση να αξιολογηθεί με επιστημονικά κριτήρια.

Σημαντική θεωρείται επίσης η δημιουργία ενός μόνιμου φορέα διαχείρισης, με εξασφαλισμένους πόρους και προσωπικό, ο οποίος θα μπορεί να συντονίζει τις παρεμβάσεις και να παρακολουθεί διαρκώς την εξέλιξη του προβλήματος. Και είναι θετικό το γεγονός ότι όλοι συμφωνούν στην ανάγκη δημιουργίας αυτού του φορέα, καθώς δέκα χρόνια και πλέον πίσω τόσο ο αείμνηστος Περιφερειάρχης, Γ. Παυλίδης όσο και ο τότε και νυν χωρικός αντιπεριφερειάρχης Καβάλας, Θ. Μαρκόπουλος, ήταν αντίθετοι. Κάλλιο αργά, παρά ποτέ…  

Στο πλαίσιο της πρόσφατης επιστημονικής παρουσίασης, υπό τον καθηγητή κ. Δ. Εμμανουλούδη, που πραγματοποιήθηκε για τα Τενάγη, κατατέθηκαν διαφορετικές προσεγγίσεις, τεχνικές και οικολογικές, για την αντιμετώπιση του προβλήματος. 

Η τεχνική προσέγγιση περιλαμβάνει έργα αποστράγγισης, παρεμβάσεις στις τάφρους και εγκατάσταση νέων αντλητικών συστημάτων, με στόχο την καλύτερη διαχείριση των πλημμυρικών υδάτων και την υποστήριξη της άρδευσης. Υπενθυμίζεται εδώ ότι η Κυβέρνηση έχει εξασφαλίσει 4.000.000 ευρώ και ήδη η εργολαβία «τρέχει» για τον καθαρισμό της κεντρικής τάφρου και των περιμετρικών καναλιών. 

Παρουσιάστηκαν επίσης δύο οικολογικές προτάσεις. 

Η πρώτη βασίζεται στη ζωνοποίηση της περιοχής (τρεις ζώνες: Α, Β, Γ), με διαφορετικές χρήσεις γης και προσαρμοσμένες καλλιέργειες ανάλογα με τα χαρακτηριστικά κάθε ζώνης. Περιληπτικά, στη Ζώνη Α’ δεν θα επιτρέπεται κανενός είδους καλλιέργεια, καθώς βρίσκεται σε σχεδόν μόνιμο καθεστώς πλημμυρισμού κατά τους χειμερινούς μήνες. Στη Ζώνη Β’ προτείνεται να εισαχθούν νέες καλλιέργειες οι οποίες προσαρμόζονται στα τυρφώδη εδάφη. Καλλιέργειες όπως το άγριο ρύζι που έχει τιμή πενταπλάσια από αυτήν του κανονικού ρυζιού με τα σημερινά δεδομένα. Στη Ζώνη Γ’ προτείνεται η καλλιέργεια αυτοφυών ειδών της περιοχής, όπως είναι ο λυκίσκος, η άγρια και εξημερωμένη βατομουριά, αλλά και εισαγόμενη είδη (aronia melanocarpa, διάφορα berries).  

Η δεύτερη οικολογική πρόταση, περισσότερο καινοτόμος, εξετάζει τη δυνατότητα μετατροπής μέρους της περιοχής σε ένα εκτεταμένο οικοϋδρολογικό πάρκο (όπως το πάρκο Everglades της Φλόριντα στις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής), με αναπτυξιακές και οικοτουριστικές προοπτικές.

Οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι κάθε πιθανή λύση χρειάζεται περαιτέρω διερεύνηση ως προς το κόστος, τη βιωσιμότητα, τις τεχνικές δυσκολίες και τις επιπτώσεις της. Κυρίως όμως, απαιτείται ευρεία συναίνεση από όλους τους εμπλεκόμενους: αυτοδιοίκηση, αγροτικούς φορείς, επιστημονική κοινότητα, ΤΟΕΒ και τοπικές κοινωνίες.

Το ζητούμενο είναι να υπάρξει ένα ολοκληρωμένο και ρεαλιστικό σχέδιο που θα διασφαλίζει το μέλλον των Τεναγών και των ανθρώπων που ζουν και εργάζονται γύρω από αυτά.

Η περιοχή δεν αντέχει άλλη καθυστέρηση. Τα Τενάγη των Φιλίππων δεν είναι μόνο ένα τοπικό ζήτημα. Είναι ένα ζήτημα περιβαλλοντικό, παραγωγικό, αναπτυξιακό και ιστορικό. Και απαιτεί ευθύνη, σχέδιο και κοινή προσπάθεια.