Σημείωμα Σύνταξης: Επίκαιρο και προφητικό αν και γράφτηκε περίπου πριν από 2 δεκαετίες

Στέργιος Μούργκος

PhD Καθ.Οικονομικών, ε.σ. JJC City University of New York

Την ώρα που η χώρα μας βυθίζεται, όλο και πιο πολύ, σε μια ολόπλευρη κρίση, είναι καιρός να σταθούμε μπροστά στον καθρέπτη και να κάνουμε την αυτοκριτική μας, για να καταλάβουμε πως φτάσαμε μέχρι εδώ και, αν είναι μπορετό, να δούμε πώς θα μπορέσουμε να βγούμε απ’ αυτόν τον απύθμενο βάλτο. Η κρίση είναι οικονομική, κοινωνική, πολιτική, αλλά προ παντός πολιτισμική και κατ’ επέκταση ηθική. Οι αλλαγές που σημειώθηκαν τα τελευταία 30-40 χρόνια ανέτρεψαν όλες τις παραδοσιακές «σταθερές» με πολύ βίαιο τρόπο ώστε ήταν αδύνατο να αφομοιωθούν από τον νεοέλληνα. Το πέρασμα από τον αραμπά, το χωράφι, το μαντρί και το χοιροστάσιο στο εξοχικό, το φουσκωτό, το 4Χ4, την Mercedes και την BMW ήταν πολύ γρήγορο, και ζαλισμένος και ανέτοιμος να αφομοιώσει την τρομερή αυτή αλλαγή, ο νεοέλληνας επιδόθηκε σε μια κοινωνική, πολιτική, αλλά προ παντός καταναλωτική συμπεριφορά που οδήγησε σ’ αυτό το αδιέξοδο.

Ως πρώτο βήμα θα ήταν ιδιαίτερα χρήσιμο να σκιαγραφήσουμε ένα… ψυχογράφημα του νεοέλληνα για να κατανοήσουμε πώς οι συγκεκριμένες συμπεριφορές, συνήθειες και απαιτήσεις του οδήγησαν, με μαθηματική ακρίβεια, στη σημερινή πολύπλευρη κρίση. Από την ψυχογραφική αυτή προσπάθεια προκύπτει, αβίαστα, ότι ο νεοέλληνας είναι μια βαθειά διχασμένη προσωπικότητα με άπειρες αντιφάσεις και ακατανόητες συμπεριφορές. Στην κοινωνική και πολιτική του ζωή διακρίνεται για την εγωιστική, επιθετική, θρασύτατη και αντικοινωνική συμπεριφορά και τη βαθειά περιφρόνησή του προς το Νόμο και την έννομη τάξη. Μερικά παραδείγματα και μόνο επιβεβαιώνουν… του λόγου το ασφαλές:

• Ο νεοέλληνας σηκώνει κομματικές σημαίες, νοιώθει δέος όταν τον χαιρετά και τον κερνά ο βουλευτής στο καφενείο, ψηφίζει για ιδιοτελείς σκοπούς για να έχει έναν άνθρωπο για τις δουλειές του, και ταυτόχρονα απαιτεί… οι πολιτικοί να πάνε φυλακή!
• Ψάχνει και βρίσκει γνωστό στην εφορία για να γλιτώσει το πρόστιμο που του επιβλήθηκε για φορολογικές παραβάσεις, και ταυτόχρονα παραπονιέται… για τη διαπλοκή!
• Λαδώνει τον μηχανικό της Πολεοδομίας για να σηκώσει το αυθαίρετο σε δασική έκταση, και ταυτόχρονα πηγαίνει στην καντηλοφορία στην πλατεία Συντάγματος… για να κλάψει για τα δάση που κάηκαν!
• Δίνει φακελάκι στο γιατρό για να παρακάμψει στη λίστα το συνάνθρωπό του και να σωθεί εις βάρος του, και ταυτόχρονα… παραπονιέται για τη διαφθορά!
• Παίρνει επιδόματα και επιδοτήσεις με πλασματικά και πλαστά στοιχεία, και ταυτόχρονα φωνάζει… να φέρουν πίσω τα κλεμμένα!
• Στερεί από τους πραγματικούς δικαιούχους δελτία κοινωνικού τουρισμού, αποκρύπτοντας τα πραγματικά εισοδήματά του, και ταυτόχρονα διαμαρτύρεται γιατί η Πολιτεία… δεν δίνει δικαίωμα στις διακοπές στους φτωχούς!
• Εκμεταλλεύεται την πετρελαϊκή κρίση και χωρίς καθυστέρηση ανεβάζει τις τιμές των καυσίμων, αισχροκερδώντας σε βάρος των συμπολιτών του… ξεχνάει όμως να κατεβάσει τις τιμές όταν περάσει η κρίση!
• Προειδοποιεί, με φωτεινό σινιάλο, παραβάτες οδηγούς για την ύπαρξη παρακάτω τροχονόμου, αλλά ταυτόχρονα διαμαρτύρεται γιατί… η τροχαία «δεν τους γράφει»!
• Κτίζει παράνομα πάνω στα μπαζωμένα φυσικά ρέματα. Και όταν η φύση εκδικούμενη τον πλημμυρίζει, διαμαρτύρεται γιατί η Πολιτεία… δεν σπεύδει να τον βοηθήσει και να τον αποζημιώσει!
• Πετάει σκουπίδια και άδεια πακέτα από το αυτοκίνητό του στο δρόμο, και ταυτόχρονα διαμαρτύρεται ότι… η τοπική αρχή αμελεί να καθαρίσει τα φρεάτια για να μην πλημμυρίσει!
• Διαμαρτύρεται «με εθνική έξαρση» για το «ξεπούλημα» της χώρας όταν ακούει ότι οι ξένοι ετοιμάζονται να αγοράσουν καμιά νησίδα μας, αλλά ταυτόχρονα καταπατεί την ακτογραμμή, φτιάχνει ιδιωτικά λιμάνια, και ζητά χρήματα από τους συμπολίτες του… για να τους επιτρέψει να κάνουν μπάνιο!
• Διαμαρτύρεται εντονότατα γιατί θεωρεί ότι οι συντάκτες του Spiegel είναι ανθέλληνες, αλλά ταυτόχρονα οι οπαδοί των δύο μεγάλων ποδοσφαιρικών ομάδων… δεν σέβονται την ανάκρουση του Εθνικού Ύμνου!
• Τα βάζει με τους «βρωμερούς» αλλοδαπούς μετανάστες που «μολύνουν» τη χώρα μας, αλλά ταυτόχρονα τον βολεύει να τους εκμεταλλεύεται… με φτηνή και ανασφάλιστη εργασία!
• Βγάζει το σκύλο του βόλτα για να δηλώσει τη «φιλοζωία» του, αλλά ταυτόχρονα… ξεχνά να μαζέψει τα περιττώματά του μολύνοντας έτσι το περιβάλλον και υπονομεύοντας την υγεία των άλλων!

Αλλά και πλήθος άλλων εγωιστικών και αντικοινωνικών συμπεριφορών σκιαγραφούν τον χαρακτήρα και τον τρόπο σκέψης και δράσης του νεοέλληνα. Έτσι:

• Κλέβει την ησυχία των άλλων όταν, για να επιδειχθεί στη γειτονιά, περνά με τη μουσική στο «διαπασών» και τη μηχανή να μουγκρίζει!
• Κλέβει την γαλήνη των άλλων όταν δεν σέβεται τις διαβάσεις πεζών και ορμά επάνω τους ακάθεκτος με το «36 άτοκες δόσεις» αυτοκίνητό του!
• Κλέβει τη θέση πάρκινγκ, βάζοντας οριζόντια τη μηχανή του, για να επιτρέψει στη γυναίκα του να παρκάρει άνετα, όταν επιστρέψει, λες και υπάρχει μόνον αυτή!
• Κλέβει την ουρά στο σουπερμάρκετ… γιατί βιάζεται!
• Ζητά υπέρογκη αμοιβή για μια μικρή τεχνική δουλειά που κάνει στο σπίτι, αλλά… ξεχνά να κόψει απόδειξη ή εκβιάζει με τον ΦΠΑ!
• Χρεώνει 4 ευρώ τον καφέ, 6 ευρώ τη χωριάτικη και 10 ευρώ το ποτό…γιατί έτσι κάνουν όλοι!
• Εμποδίζει τους πεζούς να περπατήσουν στο πεζοδρόμιο, γιατί άφησε πάνω σ’αυτό το αυτοκίνητό του… μιας και πετάχτηκε για δύο λεπτά σε μια δουλειά!

Πολλές άλλες κονωνικοπολιτικές «σταθερές» που έχουν ταρακουνηθεί συθέμελα τα τελευταία χρόνια έχουν οδηγήσει τον νεοέλληνα σε πλήρη σύγχυση και έχουν διαμορφώσει την, σχεδόν ακατάληπτη, συμπεριφορά του. Μερικά παραδείγματα:

• Όταν οι αγρότες κλείνουν τους δρόμους, οι λιμενεργάτες τα λιμάνια, και πολλοί άλλοι κάνουν ακόμα πιο χειρότερα , πιστεύει ακράδαντα πώς έχει απόλυτο δίκαιο, μια και τα «αιτήματα» των συντεχνιών είναι πάνω από τα δικαιώματα όλων των άλλων!
• Ενώ νόμιζε πως η Αριστερά είναι προοδευτικό κίνημα, βλέπει πως αποτελεί τροχοπέδη σε κάθε μεταρρύθμιση και θεωρεί την αριστεία στίγμα!!
• Ενώ θεωρούσε πως η Δεξιά είναι πατριωτικό κόμμα, την είδε με φρίκη να καπηλεύεται τους θεσμούς, να διαβρώνει τις αξίες και να κάνει το «νόμιμο» και «ηθικό»! 
• Ενώ φανταζόταν ότι σοσιαλισμός σήμαινε ανακατανομή εισοδήματος και κοινωνική δικαιοσύνη, βλέπει πλουτισμό ημετέρων, αστρονομικές μίζες πολιτικών, απερίγραπτα σκάνδαλα και κοινωνική ανισότητα!
• Ενώ διδάχτηκε ότι ο εθνικιστής θεωρεί την πατρίδα του υπεράνω όλων, τον βλέπει να φορά τη ναζιστική μπότα και να κουνά τον αγκυλωτό σταυρό, τα δύο σύμβολα που έκαναν την πατρίδα του στάχτη!
• Ενώ νόμιζε πως ο αναρχικός είναι φορέας επαναστατικών ιδεών και εναντιώνεται στο σύστημα, τον βλέπει να πηγαίνει στην κατάληψη με ταξί, να ντύνεται με τις πιο γνωστές φίρμες των πολυεθνικών και να… επικαλείται το ίδιο το σύστημα που θέλει να ανατρέψει!
• Ενώ νόμιζε ότι ο συνδικαλιστής είναι προαγωγός των δικαιωμάτων των εργαζομένων και άκαμπτος υπερασπιστής τους, τον βλέπει με φρίκη… να γίνεται βουλευτής και να διαπλέκεται στα γρανάζια της εργοδοσίας!
• Ενώ διδάχτηκε ότι τα κόμματα είναι οι στυλοβάτες της δημοκρατίας, τα είδε να αυθαιρετούν, να διασπαθίζουν το δημόσιο χρήμα, να εμφανίζονται σαν συμμορίες και να καπηλεύονται τους θεσμούς! 

Μετά από όλες αυτές τις…αναταράξεις, ο νεοέλληνας έχασε τελείως τον έλεγχο του λογικού του, και ενώ ήξερε κάποτε πως είναι να συμπεριφέρεσαι ως πολίτης και ως άνθρωπος, έχοντας δικαιώματα και υποχρεώσεις, προτίμησε να συμπεριφερθεί σαν καταναλωτής και «χουλιγκάνος» και άρχισε να ζει το ψέμα του. 

• Επιδόθηκε ασταμάτητα σε μια φρενήρη κατανάλωση, προκειμένου να βρει ταυτότητα.
• Παρακάλεσε, δουλικά, να του δανείσουν περισσότερα για να συνεχίσει τον ξέφρενο καταναλωτισμό του, αλλά ταυτόχρονα κατηγόρησε τους δανειστές του ως «άσπλαχνους και αισχροκερδείς τοκογλύφους», λες και του έβαλαν το πιστόλι στον κρόταφο για να του δανείσουν τα λεφτά τους! 
• Υποτίμησε τη σπουδαιότητα της παιδείας και τη σημασία όλων των μεγάλων αξιών και προτίμησε να μιμηθεί το “ life style” της τηλεόρασης.
• Ταύτισε την ευτυχία με τριήμερες... αποδράσεις σε «γκλαμουράτες» περιοχές με το 4Χ4 τζιπ του!
• Ενίσχυσε την αυταπάτη της παντοδυναμίας του, πιστεύοντας ότι μπορούσε να απολαμβάνει περισσότερα από όσα παράγει και δικαιούται.
• Χωρίς εγκράτεια και συναίσθηση των δυνατοτήτων του, ζήτησε να δανειστεί και να απολαύσει αγαθά που έβλεπε να απολαμβάνουν ο πλούσιοι και ήθελε να τους μιμηθεί.
• Θέλησε να γίνει πάμπλουτος σε μια νύχτα, τζογάροντας ακόμα και το σπίτι του στο χρηματιστήριο, χωρίς να έχει ιδέα για το πώς αυτό λειτουργεί και πώς αμείβει ή τιμωρεί.
• Εγκατέλειψε το χωριό του για να γίνει υπάλληλος των 700 ευρώ στις «καλές μέρες».
• Άφησε την ποιότητα ζωής στην ύπαιθρο για να ζήσει σε ένα δυάρι στην Κυψέλη και σε παρόμοια ή και χειρότερα «κονσερβοκούτια» σε άλλες πόλεις.
• Περιφρόνησε τα πανηγύρια της επαρχίας, γιατί στα «σκυλάδικα» της νύχτας γινόταν πλέον η επίδειξη και το νυφοπάζαρο.
• Ένοιωθε σπουδαίος αν τη Δευτέρα το πρωί μιλούσε στη δουλειά του για το διήμερο που πέρασε στα χιόνια ή στην κραιπάλη του μπουζουκιού!

Έτσι χρεωκόπησε και αυτός και η χώρα του, γιατί δεν ήξερε πια τι είναι σωστό και τι λάθος, τι δίκαιο και τι άδικο! Για να σωθεί όμως και να σηκωθεί ξανά, να λυτρωθεί, χρειάζεται περισυλλογή, αυτοσυγκέντρωση, αυτοκριτική και αυτογνωσία. Χρειάζεται εσωτερική επανάσταση. Αυτό υποδεικνύει, κατά τρόπο αλάθητο, το… ψυχογραφημα του νεοέλληνα. 

Σημείωση: Τα ερεθίσματα και αρκετές από τις ιδέες του άρθρου δόθηκαν στον συντάκτη του, από σημειώσεις του, κατά καιρούς, από τον ημερήσιο και περιοδικό τύπο.